- 25 mars, projection du film "ttipi-ttapa" et vente de vêtements au bar Kalostrape à Bayonne.

 
- 26 mars, la fête principale des gau eskola de Bayonne et Biarritz au Gaztetxe de Biarritz. 

- flash mob. A voir sur le site de la korrika ou le site de Kanaldude ou dans Google "flash mob Korrika17" 

BAIONAN APIRILAREN 2an, arratsaldeko 3etan BELASCAIN ZELAIAN

DONOSTIAN APIRILAREN 17an, arratsaldeko 2h45tan TRINITATE PLAZAN

Euskal Herrian bizi dena euskal herritarra bada eta euskalduna euskaraz dakiena, nola deitu behar diogu euskara maitatu, ikasi eta erabili egiten duenari? Nola, euskaraz bizi denari?

AEK-k eta Korrikak horiei guztiei izena ipini nahi diete Korrika 17rekin: euskara maite duena, ikasten eta erabiltzen duena, EUSKALAKARIA¹ da:

Euskalakaria da lehenengo hitza euskaraz egiten duen dendaria

Euskaraz sortzen duen artista.

Euskaraz diharduen lantegiko enpresaria.

Euskara sustatzen duen herritarra.

Euskararen aldeko neurriak hartzen dituen herri-ordezkaria.

Euskaraz lan egiten duen kazetaria, kirolaria, iturgina…

Euskalakaria da hitz egin ez baina ulertzen duenari euskaraz egiten diona.

Euskalakaria da ikasten ari dena, eta ikasten ari denarekin mintzo dena.

Euskalakaria da haurrari dakien beste euskara egiten dion gurasoa.

Euskalakaria alaia da.

Euskalakaria baikorra eta ekintzailea da.

Euskalakaria bizizalea da.

Euskalakaria naiz ni.

Euskalakaria haiz hi

Euskalakaria da bera.

Euskalakariak gu gara.

Euskalakaria zara zu.

Euskalakariak zuek zarete.

Euskalakariak haiek dira.

Korrika egiteko, grina eduki, oinez jakin eta abiatu egin behar da. Erortzeko beldurrik gabe. Euskaraz egiteko, maitatu, ikasi eta aritu egin behar da. Hanka sartzeko beldurrik gabe.

Tipi-tapa, tipi-tapa… Euskal Herria euskalduntzeko herritar bakoitzaren egitekoa, garrantzia eta protagonismoa aldarrikatu nahi ditugu.

Tipi-tapa, tipi-tapa… Bakoitzaren abiapuntua zeinahi dela ere, herritar guztiak euskalakari izango diren Euskal Herria da Korrikaren azken helmuga. Euskal Herri euskalduna da AEKren azken helburua.

Maitatu, ikasi, ari… euskalakari!

¹: 1. iz. / izond. Euskara maitatu, ikasi eta erabiltzen duena. 2. iz. / izond. Euskara erabiltzeko helburuz, euskara maitatuz, euskara ikasi, eta hobetzeko ahaleginak egiten dituena. Horretarako urratsak ematen dituena.

 HItzaditza lehiaketa AEKk eta EKEk antolatzen dutena, heldu den apirilaren 2an gertatzekoa da, Baionako IUTan, goizeko 9ak eta erdietatik goiti. 

 
- Hitzaditzak badu webgune bat: www.hitzaditza.com

- Hitzaditzari buruzko informazioa eta aitzineko urteetako artxikak webgunean atxemanen dituzue. 

 
- izen emateak zabalik dira jadanik hitzaditza-ren webgunean berean. 

1.- Urtearen banaketa eta neguko solstizioa.-

Gure arbaso zaharren kosmogonian urtea bitan banatzen zuten, alde batetik uda eta bestaldetik negua. Urtea, bere izenak esaten digun bezala, (ur + te) ur edo eurien kopura eta maiztasuna banatzeko denboraldi luze eta errepikakorra zen, hau da, eurien zikloa. 

Uda eta neguaren arteko banatzaileak solstizioak eta ekinozioak ziren. Abenduaren 21-22an, neguko solstizioarekin batera, negua hasten da eta martxoaren 21ean, udaberriko ekinozioarekin, bukatzen da.  Olentzero dugu euskaldunok neguko solstizioaren ardatz. Neguko solstiziotik udaberriko ekinoziora doan denboraldiari euskaldunok negua, inauteria edo hartzaroa (1) deitu diogu, garai horretan ama-lurra lotan baitago, eta gure mendietako hartza neguloan edo hibernazioan, baina udaberriko ekinozioa iristean, hartzarekin batera, ama-lurra esnatuko da, indarrik gabe izen den Eki edo Eguzki (euskaldunontzat bizitzaren jainkosa) berpiztuko da, uztak azalduko dira eta gizakiaren bizimodua lur azalean izanen da, aisagoa, errazagoa, neguko leize-zuloen babesa, behin behinekoz baztertuta. 

Udaberriko ekinozioa den martxoaren 21etik neguko solstizioa den abenduaren 21a arte uda izanen da. Halaber, uda edo udara hiru zatitan banatzen da: udaberria, udagoiena eta udazkena. Udaberriko ekinozioa den martxoaren 21etik udako solstizioa den ekaineko 21a arte udaberria daukagu, ekainaren 21etik udazkeneko ekinozioa den irailaren 22a arte udagoiena, eta irailaren 22tik neguko solstizioa den abenduaren 21a arte udazkena, zenbait tokitan negulehena ere deitu izan dena. Abenduaren 21ean uda bukatzen da gure arbasoen kosmogonia zaharrean eta berriro, negua hasten da; eta horrela betidanik eta betirako etengabeko ziklo natural batean sarturik eta korapilaturik.

  Doan Joanetan, udako solstizioaren banatzailean gaude bete-betean. 21-22an betetzen bada ere, europar tradizio zaharrak 23ko gauarekin, hau da, Donibane gauarekin, lotu du oso garai zaharretatik. Euskal tradizio zaharretan esaten denez, San Joanetan edo Donibaneetan, eguzkiak ortziko edo zeruko goia jotzen omen du, edo beste modu batean esanda, euskaldunontzat bizitzaren jainkosa den Ekik osotasuna sinbolizatzen duen Ortzi dibinitatearen teilatu gaina ukitzen du. Zenbait adituren ustez, ekaina hilabetearen izenak horren berri garbia emanen liguke: Ekaina = Eki + gaina, hau da, Ekik zeruko gaina ukitzen duen momentu edo tenorea.

Laburbilduz, Olentzero dugu euskaldunok neguko solstizioaren pertsonifikazioa, neguko ekihotz delakoa gurtzen duena,  Donibane Gaueko sua udako solstizioarena, eta inauteria dugu neguko solstiziotik udaberriko ekinoziora doan denboraldi luzea. Inauteria, beraz, neguarekin loturiko besta ekinozioala dugu.

2.- Olentzero hitzaren nondik norakoak.- 


Hasteko esan beharra dago Olentzero hitzak badituela zenbait aldaera: Olentzaro, Orentzaro, Orantzaro… Subilaro izena ere erabiltzen delarik. Resurreción Maria Azkueren ustetan, Olentzaro hitzean bi osagai daude: onen eta (z)aro, eta gauza onen garai edo denbora azalduko zuen. Julio Caro Barojak, berriz, Frantzia aldean, Eguberrietan, ospatu izan den Les oleries izeneko bestarekin lotzen zuen. Eta teoria hori defendatzeko, Olentzeroren inguruko besta, gehien bat, Baionako elizbarrutian (Lapurdin, Oiartzun eta Bidasoa eskualdeetan, Bortzirin, Baztanen, Malerrekan…) ospatu izan dela ekartzen zigun gogora. 

Beste zenbait ikerlariren ustetan, Olentzero hitzaren barruan oles egin eta (z)aro hitzak leudeke, eta oles egiteko, hau da, agur egiteko garaia edo tenorea litzateke. Paganismoaren amaiera eta kristautasunaren etorrera lirateke besta solstizial honetako bi sustraiak. Euskal Herriko zenbait eskualdetan Olentzero suaren etorrerarekin lotzen dute, eta horregatik Subilaro (su + bila + aro) deitzen diote. Oiartzunen, Gabon Gauean edo Olentzero Gauean -bi modutan deitzen baitzaio- Olentzero enborra pizten zuten etxeetako tximinietan. Enbor hau lodi samarra eta gainerako enborrak baino handiago izaten zen. Enbor horrekin lorturiko su handian egiten zuten afaria. Sua itzaltzen zelarik, etxeko aziendak pasarazten zituzten errautsen gainetik, garbi eta indar zitezen. Herritarren ustetan, abere horiek ez zuten urtean zehar gaitzik izango. 

Badirudi Olentzero kristautasuna etorri baino lehenago egiten zela, neguko solstizioaren gurtzearekin loturik. Horrelako bestak Europa osoan   ospatzen ziren oso garai zaharretatik, historiaurretik ziur aski. Kristautasuna Europan inposatu zutelarik, lehenagoko gurtze zaharrak desagerrarazten ahalegindu ziren, baina geroxeago,  ezinezkoa zelakoan, kristautasunarekin lotzen saiatu ziren. Hori dela eta, Julio II.  aita santuak,  Jesukristoren jaiotzaren data ezezaguna zenez, neguko solstizioan ospatzea erabaki zuen. Honela, 354. urtean, historiako lehen Eguberri kristaua ospatu zen. Zenbait ikerlarik oroitarazten digutenez, Eguberri hitz berbera kristauen aurrekoa litzateke, hitz horren barruan Ortzi edo Egu euskal dibinitate handiaren izena baitago. 

Hirurogeita hamarreko hamarkadatik honantz, Olentzero mendebaldeko kulturetan horren zabalduta dauden beste pertsonaiekin parekatu dugu, gaurko gizarte eta bizimodu moderno eta kontsumistara hurbilduz. Azken irudi honen arabera, Olentzero ikazkin jator eta onkotea da, umeei Gabon Gauean opariak ekartzen dizkiena. Eta tradizio honen egokiera horrela bada egun, horrela ez dela beti izan oroitu beharko genuke. Ni ttikia nintzela, Olentzero ez zen gaiztoa, baina bai aski beldurgarria. Neguko iluntasunetan, mutilek eramandako kriseiluen argitan, etortzen zen. Haurrengana hurbiltzean, hur, intxaur eta gaztainak ematen zizkigun. Hura gau magikoa zen guretzat, kontsumismotik urrun samar zegoena, garai haietan, gure etxeetan, ezin baitziguten opari handirik egin. 

Batzuen ustez, Olentzero Jesusen jaiotzaren berri ematen digun ikazkina da, baina izan bada, horren berri damaigun istorio zaharragorik. Istorio zahar hauek Olentzero garai bateko euskaldun pagano edo jentilekin lotzen dute. Euskal kontakizun batean esaten zaigunez, garai zaharretako egun haietako batean, Aralar mendikateko Argaintxabaleta mendixkan bildurik zeuden jentilen aztiek ekialdetik hurbiltzen zitzaien hodei argidun bat ikusi omen zuten. Hura zer zen ez zekitenez gero, aztirik zaharrena hautatu zuten eta hodei aldera igorri zuten, nondik zetorren eta zer nahi zuen galde egin ziezaion. Horrela egin zuenean, hodeiak erantzun omen zion ekialdean Kixmi (euskal jentilek Jesukristori ematen zioten izena) sortua zela eta haien arrazaren akabera zela. Eta gainera, euren burua amildegi batetik botatzeko agindu omen zien. 

Aztiak, ikaraturik,  mendi mazelatik behera korrika abiatu ziren, atzetik hodei argiduna segika zihoakiela. Ihesaldi ero hartan zebiltzala, aztietako batek topo egin zuen harri batekin, eta mendiz behera erori zen gainerako aztiak ere eroraraziz. Hauen erorketak harri-jausi bat eragin omen zuen, eta aztiak Gipuzkoako eta Nafarroa Garairen arteko mugan dagoen Arraztaran ibarrean, harri azpian, trikuharri batean,  ehortzirik gelditu ziren betiko.  Trikuharri honen izena: Jentilerrari da.  Salbatu zen bakarra Olentzero izeneko azti ikazkin jentila izan zen, eta bera jaitsi omen zen Euskal Herriko herrietara gertatutakoaren berri ematera. 

Istorio bat edo bestea, gauza da Olentzero oso pertsonaia zaharra dugula gure artean, neguko solstizioarekin arrunt uztartua. Gainera, euskal sinesmen zaharrekin lotua bada ere, gure historiaren momentu zehatz batean, kristauek fede berriarekin uztartzen jakin zuten, eta gaur bai sinesmen zaharrekin eta bai kristau erlijioarekin arras estekaturik daukagula esan dezakegu.

JOSEBA AURKENERENA

AEKko ordezkariek Korrika 17.a aurkeztu dute, iragan ostiralean, Baionan. Euskararen aldeko lasterketa erraldoia heldu den apirilaren 7an abiatuko da Trebiñutik eta hamaika egunez, gau eta gauez, gelditu gabe, euskararen aldeko mezua zabaldu ondoren apirilaren 17an Donostian bururatzeko. Ipar Euskal Herrira apirilaren 11an, arratsalde ondarrean sartuko da Saratik eta Baiona, Miarritze, Donapaleu, Maule Garazi, Kanbo eta Uztaritzetik igaro ondoren Hendaiatik hartuko du berriz Hego Euskal Herriko bidea.

Maite UBIRIA | BAIONA 

"Maitatu, ikasi, ari... Euskalakari" izanen 17. Korrikaren leloa. Euskararen aldeko lasterketa erraldoiaren edizio berri honetan AEKk Euskaltzaindia omenduko du, eta euskal hizkuntzaren zaintzaz arduratzen den akademiaren oniritziaz "euskalakari" neologismoa sortu du helduen euskara irakaskuntzan diharduen erakundeak.

Euskalakaria euskara maite, ikasi eta bereziki erabiltzen duen pertsona da, eta hitz berri horren bidez euskararekiko jarrera arkiboa duten jende guziak ohoretan ezarri nahi ditu AEKk.

Berrikuntzekin segituz, eta belaunaldi berriak erakartzeko xede, euskalaklip lehialeta sortu du AEKk korrika kulturala kari. Ikus-entzunezkoen sorkuntzari lekua utziko diote bideo lehiaketa berezi horretan. Partehartzaileek otsailaren 25a aitzin igorri behar dituzte haien bideoak korrika17@gmail.com-era. Bideo onena aukeratzeko bozketa on line eginen da, Korrikaren webgunean emandako botoen bidez.

Bestalde, Korrika Laguntzailea kanpainia deja hasia da. Korrika ekonomikoki sostengatuko dituzten jendeek pin-a bat eta saltoki ainitzetan merkeago erosteko parada ematen duen txartela jasoko dituzte.

Ipar Euskal Herriko ibilbidea 

Euskararen aldeko lasterketa bi egun izanen digu gure artean. Apirilaren 11an arrats ondarrean sartuko da Lapurdin, Saratik. Gauean Senpere, Miarritze, Baiona eta Hazparne barrenean igaro ondoren, goizean goiz Donapaleu eta Maule bisitatuko diru Korrika 17.ak.

Eguerdia pasatxo Garazin izanen da eta handik Itsasu, Uztaritze, Senpere edo Donibaneko bazterrak ikutu ostean Hendaiatik Gipuzkoan sartuko da.

Kazeta.info